#62 - Czy "ja" jest tylko konstruktem? Kontrola, akceptacja i sens | prof. Piotr Augustyniak

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Piotrem Augustyniakiem o poczuciu "ja", granicach naszej sprawczości, akceptacji oraz o tym, czy życie ma sens i w jaki sposób możemy go odnajdywać lub nadawać.

Choć na co dzień mamy poczucie, że istnieje w nas trwałe "ja", które podejmuje decyzje i kieruje naszym życiem, bliższe przyjrzenie się temu doświadczeniu szybko komplikuje ten obraz. Nasza tożsamość jest kształtowana przez język, kulturę, relacje społeczne oraz procesy psychiczne, których często nie jesteśmy świadomi. Czy w takim razie "ja" jest czymś trwałym i autonomicznym, czy raczej konstrukcją, która pomaga nam zachować poczucie ciągłości oraz panowania nad zmiennym i nieprzewidywalnym światem?

W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o poczuciu "ja", sprawczości i sensie życia z Piotrem Augustyniakiem, filozofem, eseistą i profesorem Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, a także autorem książki "Boga nie ma, jest życie". Rozmawiamy m.in. o tym, w jaki sposób język i kultura kształtują naszą tożsamość, dlaczego utożsamiamy się z własnymi myślami, czy naprawdę kontrolujemy podejmowane decyzje oraz czy możliwe jest doświadczenie rzeczywistości, w którym znika wyraźny podział na "ja" i świat. Zastanawiamy się także nad znaczeniem akceptacji, świadomością własnej śmiertelności oraz tym, czy sens życia można odnaleźć, czy raczej sami próbujemy go swojemu życiu nadać.

W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

- Dlaczego poczucie trwałego "ja" można rozumieć jako konstrukt językowy i społeczny oraz jaką rolę odgrywa ono w budowaniu odpowiedzialności, ciągłości i poczucia bezpieczeństwa.- W jakim stopniu nasze pragnienia, przekonania i tożsamość są kształtowane przez kulturę, innych ludzi oraz mechanizm naśladownictwa opisywany przez René Girarda.- Czym może być "źródłowe doświadczenie życia" oraz czy możliwe jest doświadczenie, w którym słabnie podział na poznający podmiot i poznawany świat.- Czy medytacja, uważność lub inna praktyka może pomóc w zauważaniu własnych konstruktów mentalnych oraz dlaczego sztywne metody mogą paradoksalnie wzmacniać poczucie "ja".- Jak pogodzić realną ludzką sprawczość z faktem, że nasze decyzje zależą od nieświadomości, wcześniejszych doświadczeń i procesów, których nie kontrolujemy.- Czym jest radykalna akceptacja w filozofii Nietzschego, jak świadomość śmierci może zmieniać sposób życia oraz dlaczego sens być może nie jest czymś, co odkrywamy, lecz czymś, co sami nadajemy swojej egzystencji.---------dr hab. Piotr Augustyniak, prof. UEK, jest filozofem, eseistą i profesorem Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Specjalizuje się w problematyce z pogranicza filozofii człowieka, metafizyki, filozofii religii oraz teorii nowoczesności. W swoich pracach odwołuje się m.in. do Nietzschego, Heideggera, Mistrza Eckharta, Lutra i Platona.Jest autorem książek "Inna boskość", "Istnienie jest Bogiem, ja jest grzechem", "Homo Polacus", "Aporetyczna nieśmiertelność", "Trans" oraz "Jezus Niechrystus". Jego ostatnia książka, "Boga nie ma, jest życie", ukazała się w 2025 roku nakładem wydawnictwa Znak Literanova. Autor podejmuje w niej temat duchowości poza instytucjonalną religią, doświadczenia kairosu oraz możliwości pełniejszego przeżywania skończonego życia.Strona Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie:https://gap.uek.krakow.pl/blog/pracownicy/dr-hab-piotr-augustyniak-prof-uek/---------Rozdziały:00:00:00 Wstęp00:00:56 Czym jest poczucie "ja"?00:02:54 "Ja" jako konstrukt społeczny00:07:47 Dlaczego utożsamiamy się z myślami?00:10:21 Jak kultura projektuje naszą tożsamość00:12:03 Źródłowe doświadczenie życia00:14:11 Dlaczego nie da się go zdefiniować?00:18:24 Uważność a doświadczenie bez "ja"00:22:25 Czy potrzebujemy praktyki?00:24:18 Czy można tego nauczyć?00:27:02 Coaching, metody i iluzja kontroli00:28:55 Czym jest nasza sprawczość?00:31:35 Czy kontrolujemy własne decyzje?00:38:41 Radykalna akceptacja życia00:41:30 Akceptacja a możliwość zmiany00:42:33 Bycie ku śmierci00:45:54 C