16. De Duitse en de Russische Weg

In 1872 viel de Internationale uiteen. Dit kostte Marx veel invloed in Groot-Brittannië. Tegelijkertijd waren door het bloedige einde van de Commune van Parijs nog maar weinig volgers van Marx in Frankrijk actief. Dus richtte Marx zijn pijlen op twee andere landen waar hij veel van verwachtte: het nieuwe Duitse Keizerrijk waar zijn oude vriend Wilhelm Liebknecht zich in de politiek had gemengd en Rusland, waar er onder de autocratische oppervlakte van het tsaristische regime een radicale onderstroom schuilging die zeer ontvankelijk was voor Marx' ideeën.