1037. Promieniowanie jonizujące w służbie ochrony zdrowia i życia - dr Monika Paluch-Ferszt

<p>Wykład dr Moniki Paluch-Ferszt w ramach Dnia Odkrywców Kampusu Ochota 2026 [21 marca 2026 r.] Promieniowanie jonizujące najczęściej kojarzy się z bombą atomową, katastrofami elektrowni jądrowych i zagrożeniem dla zdrowia. Tymczasem od chwili jego odkrycia naukowcy niemal natychmiast zaczęli szukać sposobów wykorzystania go w medycynie. Dziś promieniowanie pomaga diagnozować choroby, zaglądać do wnętrza ludzkiego ciała i precyzyjnie niszczyć komórki nowotworowe.Dr Monika Paluch-Ferszt opowiada, czym właściwie jest promieniowanie jonizujące, jakie są jego rodzaje i dlaczego jedne z nich można zatrzymać kartką papieru, podczas gdy przed innymi potrzebujemy znacznie solidniejszych osłon. Przede wszystkim jednak pokazuje niezwykłą drogę od pierwszych eksperymentów fizyków do współczesnej radiologii, medycyny nuklearnej i radioterapii.Historia zaczyna się w 1895 roku od Wilhelma Röntgena. Podczas eksperymentów z lampą próżniową fizyk zauważył tajemnicze promieniowanie, które potrafiło przenikać przez materię. Jednym z pierwszych i najsłynniejszych zdjęć rentgenowskich stała się fotografia dłoni jego żony z widocznymi kośćmi i pierścionkiem. Dziś wykonanie zdjęcia RTG wydaje się czymś zupełnie zwyczajnym, ale dla ludzi końca XIX wieku możliwość zobaczenia wnętrza żywego człowieka była czymś niemal niewyobrażalnym.Od tego momentu rozwój następował niezwykle szybko. Dr Paluch-Ferszt pokazuje, jak od pierwszych aparatów rentgenowskich doszliśmy do tomografii komputerowej. Wspomina również mało znany polski wątek tej historii – prace lekarza Karola Mayera, który już w 1914 roku wykonywał zdjęcia serca z różnych perspektyw, stosując rozwiązania przypominające późniejszą tomografię.Kolejnym krokiem była pozytonowa tomografia emisyjna, czyli PET. W tym przypadku źródło promieniowania znajduje się wewnątrz organizmu pacjenta – podawany jest odpowiedni radiofarmaceutyk, który pozwala obserwować procesy zachodzące w organizmie i między innymi lokalizować zmiany nowotworowe.Promieniowanie służy jednak nie tylko diagnozie. W wykładzie poznajemy także brachyterapię – metodę leczenia, w której źródło promieniowania umieszczane jest bardzo blisko guza lub bezpośrednio w jego obrębie – oraz teleradioterapię wykorzystującą nowoczesne akceleratory medyczne.Szczególne miejsce zajmuje leczenie nowotworów. Jak skierować odpowiednią dawkę promieniowania dokładnie tam, gdzie znajduje się guz, jednocześnie maksymalnie chroniąc zdrowe tkanki? Dr Paluch-Ferszt pokazuje, jak rozwój tech