3. Zeventien miljoen complotdenkers

Sociale spanningen nemen toe binnen de samenleving, net als polarisatie en wantrouwen. Maar waar hebben we het dan over? Strijd hoort toch bij een democratie? Tijdens de coronajaren werd het groeiende onbehagen steeds zichtbaarder, en ook rondom een recent thema als stikstof neemt de strijdvaardigheid toe. Waar komt die onvrede vandaan, en wat doe je eraan?

Polarisatie

Hier gaat het over in de derde aflevering van Polder in de Fik. Centrale expert in deze aflevering is prof. Hans Boutellier, die ons op heldere wijze uitlegt hoe polarisatie in Nederland en andere westerse landen tot stand komt. Hij gaat onder andere in op de rol van identiteitspolitiek in relatie tot protesten en complottheorieën. Een aantal dingen valt op bij bijvoorbeeld corona- of boerenprotesten. Zo is er sprake van een relatief zware inzet, vaak antidemocratisch, anti-elite en anti-institutioneel. Het verzet lijkt te groeien, inclusief een intellectuele voorhoede met gebruikmaking van eigen media..

Willekeurige regels

De aanpak van corona was pragmatisch, en nam steeds meer de vorm aan van het uitvaardigen van relatief willekeurige regels en beperkingen zonder veel toelichting. Het was voeding voor complotdenkers, die zelf dan maar op zoek gingen naar verklaringen. Ook de boerenprotesten zijn te begrijpen: er is immers sprake van realistische voortbestaansonzekerheid, en dus spelen de boeren zelf voor rechter. Dat de boeren veel steun krijgen is goed zichtbaar in alle omgekeerde vlaggen langs de snelweg.

Sociale media

Sociale media zijn sterk faciliterend voor polariserende processen. Hoewel de mate van polarisatie niet overdreven moet worden, is er wel sprake van versterkend proces. De kritiek op de overheid radicaliseert, waarbij die ook zelf steeds opnieuw aanleiding en voeding geeft aan polariserende processen. Er is behoefte aan nieuwe verhalen, maar maak maar eens een begin dat aantrekkelijk is voor meerdere tegengestelde partijen. Vanuit Boutelliers notie van ‘hypermoraal’, waarbij waarden niet als bron, maar als emergent effect van samenleven worden gezien, zijn er wel kleinere verhalen en overstijgende momenten en praktijken mogelijk.

Over de makers

Hans Boutellier (1953) is een vooraanstaande Nederlandse wetenschapper op het gebied van veiligheid, criminaliteit en sociale orde. Hij heeft een indrukwekkende carrière opgebouwd als hoogleraar, directeur en adviseur, en heeft veel gepubliceerd over belangrijke maatschappelijke onderwerpen. Hij werd benoemd tot Officie