Waarom je ‘zelfzorg’ niet werkt (en hoe ons 200.000 jaar oude DNA het bewijst)

Ben jij als therapeut, arts of coach heel bewust bezig met zelfzorg? Heb je een ochtendritueel, ga je af en toe naar de sauna of probeer je in het weekend echt ‘tijd voor jezelf’ te claimen?

En voel je je ondanks dat alles toch regelmatig compleet overbelast of leeggetrokken?

In aflevering 12 van Mens in Wording ontrafelen traumatherapeut Suze Maclaine Pont en huisarts Karen Smets waarom de standaard ‘zelfzorg-recepten’ ons zo vaak in de steek laten.

Een to-do-lijst van ontspanning

Veel zorgprofessionals benaderen zelfzorg als een organisatorisch probleem. Als we onze agenda maar strakker plannen, meer water drinken en na het werk yoga doen, dan “moeten we er weer tegenaan kunnen”.

Karen deelt hoe dit er in de praktijk uitzag: na een slopende dag werken en zorgen voor de kinderen, zat ze om 22:00 uur ‘s avonds aan de eettafel met een zoet dessert. “Ik had zo’n behoefte aan tijd voor mezelf, maar de invulling klopte niet. Ik stond de volgende ochtend zwaar en moe op.”

We gebruiken zogenaamde zelfzorg vaak als een manier om onze overbelasting te verdoven, zodat we snel weer ‘klaar gestoomd’ zijn om te functioneren.

Ons DNA snapt de maatschappij niet meer

Suze legt uit dat het oudste menselijk DNA dat ooit gevonden is, circa 200.000 jaar oud is—en identiek is aan ons DNA van vandaag. Gedurende al die duizenden jaren leefden we in kleine stammen waarin 20 tot 30 mensen samen voor de kinderen en het overleven zorgden.

In onze huidige maatschappij verwachten we dat één of twee volwassenen in een gezin alles draaiende houden: een carrière, een huishouden, de opvoeding, de maatschappelijke verplichtingen én een sprankelende relatie. Ons zenuwstelsel is daar simpelweg niet op gebouwd. Het verwerken van de prikkels van miljoenen mensen om ons heen maakt ons doodmoe en angstig.

Eerst voor jezelf zorgen, dán pas dienen

Om niet te verdrinken in de overlevingsstand, moeten we de volgorde omdraaien. Veel therapeuten denken: “Ik moet de wereld dienen, en als ik tijd over heb zorg ik voor mezelf.”